Blog

Walter Gropius: Vị kiến trúc sư kiệt xuất sáng lập trường Bauhaus

Trường nghệ thuật, thiết kế và kiến trúc Bauhaus là một minh chứng cho tham vọng của bộ óc kiệt xuất, nhiều ý tưởng nhưng không phải lúc nào cũng có cơ hội hiện thực hóa – kiến trúc sư Walter Gropius.

Ông là người hiệu trưởng nhìn xa trông rộng trong sự điều hành linh hoạt, từ việc trả tiền cho sinh viên để hoàn thành thiết kế của mình, cho đến việc kết hợp nhiều yếu tố kiến trúc hiện đại vào các sản phẩm. Điều đó thể hiện tham vọng của Bauhaus nhằm kết hợp nghệ thuật, kiến trúc và thủ công để tạo nên những kiệt tác hoàn hảo nhất.

Ảnh: Louis Held

Gropius sinh vào năm 1883 trong một gia đình Berlin giàu có. Ông không phải người đầu tiên trong gia đình được đào tạo làm kiến trúc sư. Song ông đã bỏ đại học trước khi lấy bằng. Một năm sau đó, vào năm 1908, ông được người bảo hộ của phong trào nghệ thuật cấp tiến Karl-Ernst Ostenhaus giới thiệu tới văn phòng kiến trúc sư Peter Behrens, nhà sáng lập Hiệp hội Công trình Đức.

Điều này khiến Gropius không chỉ có cơ hội làm việc với Behrens mà cả Ludwig Mies van der Rohe, ông gia nhập văn phòng vào năm 1908 và đến năm 1910 có cả Le Corbusier, tuy nhiên cùng lúc Gropius rời đi.

Behrens từng làm việc với nhà phân phối thiết bị điện AEG của Đức, ông không chỉ thiết kế công trình mà còn đảm nhiệm nhiều khâu sắp đặt nội thất, bên cạnh đó kết hợp thủ công truyền thống vào nhiều thiết kế công nghiệp, điều này đã ảnh hưởng rất lớn đến đặc thù nghệ thuật Bauhaus.

Năm 1910, Gropius rời studio của Behrens để thành lập văn phòng riêng ở Potsdam-Neubabelsberg cùng Adolf Meyer. Một đối tác cũng được giới thiệu thông qua Behrens. Vào năm 1913, bộ đôi đã hoàn thành công trình làm nên tên tuổi của Gropius: Nhà máy Fagus ở Alfeld.

Ảnh: Carsten Janssen

Công trình đánh dấu sự chuyển tiếp đầu tiên trong cách kết hợp yếu tố thẩm mỹ vào thiết kế công nghiệp của Walter Gropius. Năm 1936, Nikolaus Pevsner ca ngợi công trình “mang vẻ thoáng mở và liền mạch giữa không gian trong và ngoài độc đáo.”

Văn phòng của Gropius tạm ngưng hoạt động sau khi Thế chiến I nổ ra. Trong khi đang hoạt động ở Tiền tuyến Tây năm 1916, ông vẫn nộp bản đề xuất xây dựng một trường nghệ thuật định hướng cho công nghiệp, công thương và thủ công lên Đại công quốc Thuringia. Điều này đã góp phần khiến ông trở thành giáo sư tại Học viện mỹ thuật Weimar vào năm 1919.

Giữa giai đoạn cuối của cuộc chiến và trong thời gian giảng dạy, Gropius đã có liên kết với một số nhóm tiền thân quan trọng với Bauhaus: Nhóm Tháng 11 gồm những nghệ sĩ, kiến trúc sư trường phái biểu hiện, Hiệp hội Nghệ thuật do Bruno Taut sáng lập vào tháng 12 năm 1918.

Khi Taut rời hiệp hội vì nhận ra những hạn chế trong các ý tưởng kiến trúc không tưởng (utopia), Gropius đã tiếp quản vị trí chủ tịch vào năm 1919 và cải cách lại tầm nhìn. Phương châm của hội là: “Nghệ thuật và con người phải cùng hòa làm một. Nghệ thuật sẽ không còn là thú vui của một bộ phận ít ỏi mà được thưởng lãm bởi số đông. Mục tiêu là thành lập khối thống nhất trong các lĩnh vực nghệ thuật qua quy mô lớn của kiến trúc.”

Ảnh: Christoph Petras

Trong cùng năm đó, Gropius đã đàm phán sát nhập Học viện Mỹ thuật với Trường Nghệ thuật & Thủ công thành Trường Nghệ thuật Bauhaus ở Weimar. Gropius từng tuyên bố: “Trường Bauhaus được lập ra nhằm thống nhất nghệ thuật và thủ công, điêu khắc, hội họa thành những yếu tố tiên quyết trong một kiểu kiến trúc mới.”

Ngôi trường không có khoa kiến trúc chuẩn nào cho đến năm 1927, trước đó phương pháp giảng dạy tại đây xoanh quanh việc cho sinh viên thử nghiệm với vật liệu, hình khối, nhấn mạnh vào tích lũy kiến thức.

Trường phái nghệ thuật mang tên Bauhaus nổi tiếng với những công trình mang màu trắng đặc trưng, cứng cáp trong hình khối, song trước đó nó thiên về hướng Biểu hiện nhiều hơn. Gropius tiếp tục làm nghề và cử thêm sinh viên trường tham gia dự án cùng mình: Nhà Sommerfeld (1921) và công trình tưởng niệm những nạn nhân Kapp Putsch (1922) đề mang dấu ấn Biểu hiện và thủ công rõ nét.

Sommerfield đã giúp Gropius phát triển phương pháp thủ công ứng dụng cho công nghiệp – Adolf Sommerfield là một chủ xí nghiệp gỗ và người ủng hộ nhiệt huyết với công việc của Gropius, đối tác đầu tiên thực thụ với Bauhaus, cùng với ông là Josef Albers thiết kế cửa sổ, Joost Schmidt đảm nhiệm cấu trúc gỗ và nội thất do Marcel Breuer thực hiện.

Năm 1919, Gropius đưa ra tuyên bố: “Tất cả chúng ta cần quay lại làm thủ công!”, nhưng đến 1924 phương châm này trở thành: “Sự truy ngược chủ đích về thủ công truyền thống là sai lầm có hệ thống.”

Ảnh: Tadashi Okochi

Đó là kết quả của việc tái định hướng tầm nhìn ngôi trường, đẩy những chuẩn quy kiến trúc quốc tế lên hàng đầu trong khuôn khổ Triển lãm Kiến trúc Quốc tế do Gropius chỉ đạo. Sự thay đổi này đã đẩy ngôi trường vào tình thế bất cập khi vướng vào nhiều chỉ trích và ngân quỹ bị cắt giảm mạnh trong bối cảnh chính trị.

Năm 1925 Gropius bị buộc từ chức, ông đã ra nỗ lực để cứu lấy ngôi trường. Saxony-Anhalt trở thành địa điểm lý tưởng cho công cuộc xây dựng công trình để đời của ông – Trường Bauhaus và khu nhà cho những nhân sự quản lý. Tổ hợp này được xây dựng vào năm 1926 như một biểu tượng kiến trúc mới.

Gropius rời Bauhaus vào năm 1928 và trao quyền hiệu trưởng cho Hannes Mayer, sau đó là Mies van der Rohe để tiếp tục công việc của ông ở Berlin. Ngôi trường đóng cửa vào năm 1932 do những áp lực chính trị từ phe cánh hữu.

Ban đầu Gropius không bày tỏ động thái phản đối với sự nắm quyền của phe Quốc xã, ông đã mong rằng nghệ thuật của Bauhaus có thể trở thành phương tiện thể hiện của bộ máy cầm quyền. Tuy nhiên sau đó ông đã bỏ trốn tới Anh vào năm 1934, với sự giúp đỡ của Maxwell Fry khi nhận ra phe Quốc xã không quan tâm đến kiến trúc, thiết kế Hiện đại.

Dù đã được đề xuất hỗ trợ xây dựng một trường Bauhaus khác ở Anh, chuyến đi tới Anh của Gropius đã không thành công như mong đợi. Ông chuyển đến Mỹ vào năm 1937, được bổ nhiệm làm giáo sư tại đại học Harvard, một năm sau trở thành Trưởng khoa Kiến trúc của trường. Tại đây, vào năm 1945 là khi ông thành lập The Architects Collaborative (TAC) gồm Norman Foster, Jean Fletcher, John và Sarah Harkness, trở thành một trong những văn phòng thành công nhất với kiến trúc Hiện đại thời hậu chiến, để lại nhiều công trình tiêu biểu.

Walter Gropius mất ở Boston vào năm 1969, nhưng TAC vẫn hoạt động cho tới năm 1995. Những công trình sau này tuy không mang dấu ấn của ông nhưng thành công của văn phòng cũng như trường Bauhaus đều nhờ khả năng điều hành và tiềm năng ông thấy trong sự hiệp lực.

Nguồn: Dezeen

Bình luận

Loading Facebook Comments ...
Liên hệ ngay để được báo giá & tư vấn trực tiếp từ các kiến trúc sư của PAM