Blog

Đừng nhìn về quá khứ khi thiết kế kiến trúc cho người cao tuổi

Những thay đổi lớn về xã hội, kinh tế, công nghệ hay chính trị của thế giới kéo theo yêu cầu phát triển kiến trúc. Những đổi mới trong chính sách của chính phủ có thể mang đến cơ hội phát triển lĩnh vực thiết kế, ví dụ như sự xuất hiện nhiều nhà ở chất lượng cao ở London. Thành tựu công nghệ dễ để nhận thấy hơn, nhưng sự thay đổi xã hội cũng có tác động tương đương tới ngành công nghiệp kiến trúc và cách con người thiết kế những công trình.

Ảnh: Eugeni Pons

Sự thay đổi trong thành phần dân số cũng có ảnh hưởng tương tự, trong bối cảnh độ tuổi trên thế giới đang biến chuyển rõ rệt. Vào năm 2015, 8.5% dân số thế giới rơi vào nhóm tuổi 65 hoặc hơn (617 triệu người). Điều này đã được dự đoán tăng lên 12% vào năm 2030 và 16.7% trong năm 2050. Theo tiến trình lịch sử, phần trăm trên đã gia tăng ổn định nhưng nhũng tiến bộ vượt bậc trong y học góp phần làm con người sống lâu hơn, tạo thành tầng lớp dân số già trên khắp thế giới. Đây là bài toán đặc biệt nan giải ở những quốc gia có tỉ lệ sinh thấp như Nhật Bản. Việc chăm sóc người cao tuổi trong xã hội đang là vấn đề được quan tâm.

Ảnh: Eugeni Pons

Khi xét đến bài toán này, những đề xuất phổ biến trong phạm vi kiến trúc thường liên quan đến chăm sóc y tế, thiết kế bệnh viện và đô thị mới. Tuy nhiên. Tuy nhiên chúng lại tạo ra vấn đề khác đáng ngại hơn: Sự cô đơn và cô lập trong xã hội. Tại Anh, 51% những người hơn 75 tuổi giờ đang sống một mình, 11% lượng người cao tuổi hơn liên lạc với bạn bè và gia đình ít hơn một lần một tháng. Thống kê tương tự cũng đang có ở khắp Châu Âu.

Ảnh: Marcel van der Burg

Sự cô đơn kéo dài là tình trạng phổ biến ở tầng lớp người lớn tuổi, nhiều nghiên cứu đã được tiến hành để xem xét tác động của nó tới sức khỏe, ví dụ như làm tăng nguy cơ tai biến, bệnh tim mạch hay suy giảm trí nhớ. Kiến trúc sư có thể giải quyết vấn đề này ở gốc rễ và cải thiện đáng kể chất lượng sống cho nhóm cư dân này. Bài viết sau khai thác những cách làm trong phạm vi thiết kế, nói về quá trình đóng góp của những kiến trúc sư trước hiện trạng này, về các động thái mà lãnh đạo ngành công nghiệp đang triển khai.

Pilgrim Gardens / PRP (ảnh: Tim Crocker)

Trong những năm gần đây, nhiều kiến trúc sư và nhà thiết kế đã cùng tư duy lại về cách làm nhà cho người cao tuổi. Trong đó có sự tham gia của Viện Kiến trúc Hoàng gia Anh và New London Architecture. Cách tiếp cận mới xoay anh những thiết kế nhẹ, hiện đại mà tinh tế – đối lập hoàn toàn với khuôn mẫu truyền thống. Chúng thu hút người dùng bất chấp những thói quen và chuẩn quy thẩm mỹ đã có từ lâu. Việc sống trong nhà dưỡng lão đã luôn được tin rằng sẽ mang đến nhiều cơ hội tương tác hơn, song nhà ở kiểu mới đang dần xóa nhà quan điểm này, khiến cho mọi người duy trì được sự tự chủ cho bản thân.

Hội thảo Nhà ở Mới cho Người cao tuổi (HAPPI) được tổ chức từ năm 2009 tổng hợp những báo cáo được coi là chuẩn quy cho kiến trúc thế giới. Bản báo cáo năm 2009 quy tụ nhiều công trình nghiên cứu chất lượng cao ở khắp Châu Âu, bên cạnh đó là những định hướng cách làm chi tiết để phù hợp với yêu cầu xây dựng ngày nay.

Văn phòng PRP đã đi tiên phong trong lĩnh vực này và lấy nhiều định hướng từ báo cáo của HAPPI. Công trình Pilgrim Gardens của họ đã thắng nhiều giải thưởng trong giai đoạn 2012-2014. Những hàng cột trụ, cây cối vây quanh lối lưu thông chính tạo ra nhiều không gian chuyển tiếp trang nhã, cửa kính tích hợp tạo điều kiện tiếp cận ban công không giới hạn.

Pilgrim Gardens / PRP (ảnh: Tim Crocker)

Nhà dưỡng lão do Dietger Wissounig Architekten thiết kế ở Áo cũng ứng dụng những cách tiếp cận nói chung để tạo nên một công trình có diện mạo vô cùng trang nhã, tập trung vào chất lượng chăm sóc người cao tuổi. Vật liệu chính là gỗ gợi nên cảm giác ấm áp, hạn chế những hành lang 2 giang để tối ưu không gian bên trong thành một môi trường giàu tương tác và thân thiện.

Nhà dưỡng lão thực hiện bởi Dietger Wissounig Architekten (ảnh: Paul Ott)

Các đô thị cũng đã bắt đầu ý thức nhu cầu của tầng lớp lớn tuổi. “Chiến dịch Chấm dứt Cô đơn” đã được thành lập trên cơ sở ba phương pháp: Sự can thiệp cá nhân, cộng đồng hành động và tiếp cận toàn diện. Manchester đã trở thành thành phố “thân thiện với tuổi tác” đầu tiên ở Anh, đây là khởi xướng từ tổ chức Y tế Thế giới mà một số thành phố cấp tiến đã hưởng ứng theo. Tiêu chí của dự án là cải thiện chất lượng hạ tầng, nhà ở, chăm sóc sức khỏe và tương tác xã hội. Trong đó các kiến trúc sư là bên trung gian trực tiếp trao đổi với người dân để đưa ra những giải pháp thiết kế tối ưu nhất cho họ.

Ngoài phạm vi thành phố, những công trình đơn lẻ cũng đáp ứng nhiều nhu cầu sử dụng. Những nhà điều dưỡng như Casa del Abuelo ở Mexico là một ví dụ tiêu biểu, đặc biệt là ở Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Các công trình này có thiết kế ấn tượng và thoáng mở, làm mờ ranh giới trong và ngoài, đồng thời là giải pháp phù hợp với khí hậu địa phương.

Casa del Abuelo / Taller DIEZ 05 (ảnh: Luis Gordoa)

Nhà điều dưỡng Guangxi ở Trung Quốc có điều kiện vật chất và những không gian xanh để hỗ trợ một lượng lớn cư dân. Cấu trúc đan xen những vòm nhôm ốp gỗ xuyên suốt nội thất nhằm khuyến khích mọi người tham gia các hoạt động tập thể.

Nhà điều dưỡng Guangxi / Atelier Alter (ảnh: Atelier Alter)

Một phương thức tiếp cận khác là củng cố tương tác giữa thế hệ trẻ và người già. Nhiều nghiên cứu đang đi sâu vào ý niệm này để cho ra những môi trường tối ưu, an toàn nhất. Nhật Bản là một quốc gia có dân số già hóa nhanh, tăng theo đó là nhu cầu an sinh xã hội, dịch vụ chăm sóc hàng ngày yêu cầu những người trẻ đảm nhiệm – một bản sắc đã kéo dài trong 40 năm. Kotoen – một công trình như vậy ở Tokyo là trung tâm điều dưỡng lâu đời nhất ở Nhật, mở cửa từ năm 1976

Mô hình những trung tâm như trên tạo sự trao đổi thường xuyên giữa lớp trẻ và bậc cha ông, làm sống động những không gian thường ngày chỉ toát lên vẻ bình dị. Đem lại ý nghĩa trong từng việc nhỏ như săn sóc người già, chuẩn bị những bữa ăn, tham gia các hoạt động thể chất. Ngoài ra con em từ các gia đình tới đây cũng có môi trường lý tưởng để gặp gỡ người thân, hỗ trợ một số công việc nhỏ.

Thư viện Joan Oliver / RCR Arquitectes (ảnh: Eugeni Pons)

Những phương án được nêu trên đã được chứng tỏ có ảnh hưởng tích cực lớn đến sức khỏe tinh thần và thể chất của người cao tuổi. Quỹ St. Monica ở Bristol đã làm nghiên cứu về các khía cạnh này và kết quả cho thấy 80% người tham gia đã cải thiện sự linh hoạt, 70% giảm thang điểm về những bệnh tâm lý tiêu cực.

Cách kiến trúc sư có thể giải quyết vấn đề an sinh xã hội cho người cao tuổi có thể thấy trong sự củng cố những hoạt động, trao đổi qua sự kiện và môi trường sinh hoạt lý tưởng. Từ sự tương tác giữa người trẻ và thế hệ lớn hơn họ, kiến trúc sư có thể tạo ra nhiều kiểu hình kiến trúc mới hoàn toàn thay vì chỉ tân trang công trình cũ. Không ai muốn sống trong những không gian đơn điệu, vì vậy việc sáng tạo ra những thiết kế mới phù hợp nhu cầu người dùng là một cơ hội hiếm có cần nắm bắt.

Ảnh: Eugeni Pons

Nguồn: Archdaily

Bình luận

Loading Facebook Comments ...
Liên hệ ngay để được báo giá & tư vấn trực tiếp từ các kiến trúc sư của PAM